GİRİŞ

Coronavirüs (Covid-19) salgını hakkında Dünya Sağlık Örgütü (“DSÖ”) tarafından “pandemi” ilan edilmiş ve Coronavirüs (Covid-19) ile mücadele kapsamında uzmanlar ve yetkililer, insanları evde kalmaya ve bu dönem boyunca dışarıya çıkmamaya teşvik etmişlerdir. Bu durum, devletleri Coronavirüs (Covid-19)’a karşı birtakım önlemler almaya itmiştir. Söz konusu önlemler kapsamında, 7226 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile; dava açma, icra takibi başlatma, başvuru, şikâyet, itiraz, ihtar, bildirim, ibraz ve zamanaşımı süreleri, hak düşürücü süreler ve zorunlu idari başvuru süreleri de dâhil olmak üzere tüm süreler geçici bir süre ile durdurulmuş, duruşmalar ise geçici bir süre ile ertelenmiştir. Bu süreç duruşmaların farklı yöntemlerle yapılması ihtiyacını ortaya çıkarmıştır.

Pandemi sürecinde ülkelerin bazı pratik uygulamaları hayata geçirdikleri görülmüştür. İngiltere ve Galler’de Pandemi sürecinde mahkemeye uzaktan erişim yöntemi tercih edilmiş alternatif video bağlantılarıyla duruşma yapılabileceği, ikinci bir talimata kadar duruşmaların bu şekilde gerçekleştirilmesinin esas olduğuna dair kararlar alınmış ve bu hususta ayrıntılı bir kılavuz yayınlanmıştır[1]. Benzer uygulamaların diğer ülkelerde de hayata geçirildiği görülmüştür.

Bilindiği üzere Türkiye’de 16 Haziran 2020 tarihi itibari ile süreler yeniden işlemeye başlamıştır. Bu süreçte sosyal hayatta olduğu gibi yargıda da yeni düzenlemelere gidilme konusunda çalışmalar yapılmaktadır. Bunlardan en önemlisi ise Türkiye’de de yargıda e-duruşma dönemimin başlatılması hususunda gerçekleşmiştir.

I. YARGIDA E-DURUŞMA DÖNEMİ

I.1. Hakim ve Savcılar Kurulu (“HSK”); 30.04.2020 tarihinde, 76-2020 sayılı “COVİD-19 Kapsamında Alınan Tedbirlerin Uzatılması” konulu kararını bildirmiştir. Kararda; “Tutuklu dosyalara ilişkin soruşturma ve kovuşturma işlemleri esnasında CMK’da öngörülen zorunlu haller ve işin niteliği gereği tarafların hazır edilmesi gerekmekte ise, Bilim Kurulu’nun önerileri doğrultusunda gerekli tedbirler alındıktan sonra, tarafların mümkün olduğunca bilişim imkanlarından istifade edilerek hazır edilmelerine” denilmek suretiyle bazı özel uygulamaların hayata geçirilebileceği işaret edilmiştir. Mevcut durumda, şüpheli ve tutuklular SEGBİS marifetiyle duruşma salonunda hazır edilebilmektedir. HSK’nın anılan kararında “sanık ya da müdafilerin” yerine Avukatları da kapsayacak şekilde “tarafların”, “SEGBİS” yerine farklı vasıtaları kapsayacak şekilde “bilişim imkanları” ibaresini kullanması dikkat çekmiştir. HSK’nın söz konusu kararı yargıda e-duruşma döneminin başlamasında da öncü olmuştur.

[1] https://www.gov.uk/guidance/hmcts-telephone-and-video-hearings-during-coronavirus-outbreak

I.2. Türkiye’de E-duruşma uygulamasında ilk adım İstanbul Tahkim Merkezi (“ISTAC”) tarafından atılmış, duruşmaların çevrimiçi olarak görülebilmesi için bazı düzenlemelere gidilmiştir. ISTAC tarafından Nisan ayında yayınlanan “Çevrimiçi Duruşma Usul ve Esasları” başlıklı düzenleme ile duruşmaların telekonferans, video konferans gibi yollar ile kişilerin fiziki olarak bir arada bulunmadan yargılama sürecinin devamı amaçlanmıştır. Düzenlemenin ‘‘Duruşmaya Karar verilmesi’’ başlıklı 2. Maddesinde; ‘’Taraflardan birinin talebi üzerine veya Tek Hakem veya Hakem Kurulunun uygun görmesi durumunda, duruşma veya toplantılar video konferans veya telekonferans yöntemi ile yapılabilir.’’ Denilmek suretiyle tek bir tarafın talebinin yeterli olacağı yönünde düzenleme yapılmıştır.

I.3. T.C. Adalet Bakanlığı tarafından da yargılamaların hızlanması, adil ve makul sürelerde sonuçlanması adına önemli bir adım atılmış, e-duruşma uygulaması için teknik alt yapı oluşturularak Haziran ayında ilk test ‘e-duruşma’ yapılmıştır.

Adalet Bakanlığınca hayata geçirilecek olan uygulamada UYAP ile tam entegre şekilde çalışacak e-duruşma sistemi ile avukatlar farklı şehirlerdeki duruşmalarına bulundukları yerden UYAP Avukat Portal üzerinden video konferans yöntemi ile katılabileceklerdir.

Adalet Bakanlığınca yapılan açıklamaya göre; yeni düzenlemede Avukatlar, e-Duruşma ile katılmak istedikleri duruşmalar için UYAP portal üzerinden talepte bulanacak ve Mahkemenin talebi uygun bularak kabul etmesiyle beraber duruşmanın saati geldiğinde, bulunduğu yerden duruşmaya katılma imkanı bulacaktır.

I.4. Mevzuatta yer alan düzenlemeler incelendiğinde sesli ve görüntülü duruşma yapılabilmesine engel hiçbir hüküm bulunmamaktadır. Nitekim Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda yapılan düzenleme ile e-duruşma mümkün kılınmıştır.

HMK’nın “Ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla duruşma icrası” başlıklı 149. Maddesine göre;

(1) Mahkeme, tarafların rızası olmak şartıyla, kendilerinin veya vekillerinin, aynı anda ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla bulundukları yerden duruşmaya katılmalarına ve usul işlemleri yapabilmelerine izin verebilir.

(2) Tarafların rızası olmak kaydıyla, mahkeme; tanığın, bilirkişinin, uzmanın veya bir tarafın dinlenilmesi esnasında başka bir yerde bulunmalarına izin verebilir. Dinleme, ses ve görüntü olarak aynı anda duruşma salonuna nakledilir.”

şeklindedir. Buradan hareketle gerekli altyapının sağlanmasıyla e-duruşmanın uygulamaya konulması mümkündür.

I.5. SEGBİS; Ceza Muhakemesinde Ses ve Görüntü Bilişim Sisteminin Kullanılması Hakkında Yönetmeliğin 3/c maddesinde “UYAP Bilişim Sisteminde ses ve görüntünün aynı anda elektronik ortamda iletildiği, kaydedildiği ve saklandığı Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi” şeklinde tanımlanmıştır. Yönetmelikte; uluslararası karşılıklı adli yardımlaşma çerçevesinde SEGBİS kullanılabileceği belirilmiş, Soruşturma ve kovuşturma aşamasında talep eden makam tarafından kabul edilen mazeretleri nedeniyle hazır bulunamayan kişinin SEGBİS ile dinlenebileceği gibi SEGBİS üzerinden duruşmalara da katılabileceği hükmü düzenlenmiştir.

Yönetmeliğin 14. Maddesinde, teknik altyapı bulunması halinde, ceza infaz kurumunda bulunanların SEGBİS üzerinden dinlenebileceği ve bu yolla duruşmalara katılabileceği belirtilmiştir. Sanık ya da şüpheli isterse SEGBİS üzerinden değil, duruşmalara doğrudan da katılabilecektir. Yönetmeliğin 15. Maddesinde; teknik altyapı bulunması halinde, tedavi kurumlarında bulunanların SEGBİS üzerinden dinlenebileceği ve bu yolla duruşmalara katılabileceği belirtilmiştir. Sanık ya da şüpheli isterse SEGBİS üzerinden değil, duruşmalara doğrudan katılabilecektir. Yönetmeliğin 20. Maddesinde ise duruşmaya katılan kişinin kimliği taranıp aslı ile aynı olduğuna dair ibare eklenerek elektronik imza ile imzalanmak suretiyle UYAP üzerinden gönderileceği belirtilmiştir.

SONUÇ

Pandemi süreci, dünyanın birçok ülkesinde hukuki düzenlemeler yapma ihtiyacını doğurmuş bu durum yargısal faaliyetlerde de kendisini göstermiştir. Türkiye Cumhuriyeti mevzuatında da bu kapsamda gerekli adımların atıldığı görülmektedir. T.C. Adalet Bakanlığı tarafından yapılan çalışmalar sonucunda en kısa sürede teknik alt yapının sağlanarak gerekli yönetmeliklerin yayınlanması suretiyle, tarafların online olarak duruşmaya katılacağı e-duruşma döneminin başlayacağı görülmektedir. ISTAC, tahkim yargılamasında bunu başlatarak öncü olmuştur. Yargıda elektronik iletişim yöntemlerinin kullanılması sonucunda taraflar yönünden sağlık yönünden gerekli tedbirler alınmasının yanı sıra, yargılama faaliyetlerinde maliyetler düşecektir.

– Bu doküman Türkiye’de hukuk alanındaki gelişmeleri paylaşmak amacıyla hazırlanmıştır. Hukuki bir görüş, tavsiye veya yönlendirme olarak değerlendirilmemelidir. Özel sorular bakımından hukuki danışman görüşü alınmalıdır.

– © 2020 Ülken Hukuk Bürosu

PDF