GİRİŞ

Coronavirus (Covid-19) salgınının tüm dünyada yayılması ve Dünya Sağlık Örgütü tarafından ‘’pandemi’’ olarak nitelendirilmesi ile birlikte tüm dünyada alınmaya başlanmış ve yasal düzenlemelere gidilmiştir. Salgın sebebiyle alınan önlemler ve yasal düzenlemeler sonucunda ticari hayatta yaşanan değişiklikler, taraflar arasında akdedilen bir çok sözleşmeyi etkilemiştir.

Bu bültende Covid-19’un Sigorta Genel Şartları kapsamında; Hayat ve Sağlık Sigortaları, İşveren Sorumluluk Sigortaları, Kira Kaybı Sigortaları gibi farklı sigorta sözleşmelerine etkisi ile ilgili değerlendirmelere yer verilmiştir.

I. SİGORTA SÖZLEŞMESİ

I.1. Sigorta sözleşmesinin tanımı kanunla düzenlenmiş olup, Türk Ticaret Kanunu’nun (“TTK”) 1401/1.  maddesine göre;

“Sigorta sözleşmesi, sigortacının bir prim karşılığında, kişinin para ile ölçülebilir bir menfaatini zarara uğratan tehlikenin, rizikonun, meydana gelmesi hâlinde bunu tazmin etmeyi ya da bir veya birkaç kişinin hayat süreleri sebebiyle ya da hayatlarında gerçekleşen bazı olaylar dolayısıyla bir para ödemeyi veya diğer edimlerde bulunmayı yükümlendiği sözleşmedir.”

Kanunda da net bir şekilde ifade edildiği gibi sigorta sözleşmelerinde sigortacı bir prim karşılığında kişinin para ile ölçülebilir bir menfaatini zarara uğratan tehlikenin/rizikonun meydana gelmesi halinde tazmin etmeyi üstlenir.

I.2. Sigortacı, sigorta sözleşmesini yaparken aldığı prim karşılığında rizikoları üstlenmektedir. Bu yönüyle sigorta sözleşmeleri, karşılıklı iki tarafa borç yükleyen bir sözleşmedir. Bu sözleşmede sigortacının aldığı primin karşılığını, sigortacının poliçede üstlendiği rizikolar oluşturmaktadır.

I.3. Kural olarak riziko her zaman sınırlanır. İsmi “All Risk” (bütün rizikolar) sigortaları bile olsa, yine de sigorta poliçelerinde, mutlaka sigortacının üstlendiği rizikolar sınırlandırılmaktadır. Zira sigorta istatistikleri gereğince sigortacının mali bakımdan üstlenebileceği zararların bir sınırı olması gerekmektedir.

II. HAYAT ve SAĞLIK SİGORTALARI

II.1. Hayat Sigortası Genel Şartlarının A.3 Teminat Dışında Kalan Haller başlıklı maddesine göre;

Aşağıdaki haller sigorta teminatı dışındadır:

“3.1- Sigortalı, sigortacıyı haberdar etmeksizin ticari hava hatları üzerinde yolcu nakline ruhsatlı işletmelerin uçak veya herhangi bir hava gemisinde ancak, yolcu sıfatıyla seyahat edebilir. Hayatı sigortalanan kişinin ölümü yolcu sıfatı dışında havada yapılan yolculuklar esnasında olursa, şirket yalnız riyazi ihtiyatı ödemekle yükümlüdür; ölüm tazminatı ödenmez.

3.2- Sigortalı, intihar veya intihara teşebbüs sonucunda öldüğü takdirde, sigortalının intiharı anında akli melekeleri ne olursa olsun, sigortacı sigortanın o andaki riyazi ihtiyatını öder. Aksine bir sözleşme ile süre kısaltılmış olmadıkça sigortalı aralıksız olarak en az üç yıl devam etmiş bulunuyorsa, sigortacı sigorta teminatının tamamını ödemekle yükümlüdür.

3.3- Sigortadan faydalanan kimse hayatı üzerine sigorta yapmış olanı öldürmüş veya onun öldürülmesinde herhangi bir şekilde suç ortaklığı etmişse sigorta bedelinden mahrum kalır ve bu bedel ölenin mirasçılarına ait olur.

3.4- Aksi sözleşme ile kararlaştırılmadıkça, sigorta savaş halinde geçerli değildir. Ancak, sigortalı savaş esnasında ve savaş hareketleri dolayısıyla ölürse, ölüm tarihindeki riyazi ihtiyatlar, ödeme tarihine kadar geçecek süreye ait teknik faizleriyle birlikte hak sahiplerine ödenir.

3.5- Sigortalı, aksine bir sözleşme olmadığı sürece, AIDS, nükleer, biyolojik ve kimyasal silah kullanımı veya nükleer, biyolojik ve kimyasal maddelerin açığa çıkmasına neden olacak her türlü saldırı ve sabotaj veya tedavi amaçlı olanlar hariç nükleer rizikolar sonucu ölürse, sigortacı, yalnız riyazi ihtiyatı ödemekle yükümlüdür.”

Teminat dışında bırakılmadığı için Covid-19 sonucu vefat veya maluliyet hali sigorta sözleşmesi ile teminat altındadır.

II.2. Sağlık Sigortaları açısından Sigorta Genel Şartlarının, Teminat Dışı Haller başlıklı 2. Maddesinin h fıkrasında;

            “…h) Poliçe özel şartlarında düzenlenecek sair teminat dışı haller.”

Teminat dışında sayılan haller olarak belirtilmiştir. Özel şartlarda bu madde hükmüne dayandırılarak; özel sağlık sigortası, tamamlayıcı sağlık sigortaları ve bireysel poliçelerde salgın hastalıklar ile ilgili tetkik ve tedavi giderleri teminat kapsamına alınmamış olabilir. Bu hususta poliçe klozlarını incelemek gerekecektir.

Coronavirus (Covid-19)’e yakalanılması veya şüphe duyulması halinde; testin yapılması için hastaneye gidildiğinde tüm diğer rutin tetkiklerde olduğu gibi teminat kapsamında değildir. Testin negatif çıkması halinde, teşhis ve tedaviler Özel Sağlık Sigortası kapsamında (poliçe teminat kapsamı dahilinde) değerlendirilmektedir. Test sonucunun pozitif çıkması halinde tedavi devlet tarafından ve kontrolünde sağlanmaktadır. Ancak özel hastanelerde kimi zaman ek maliyetler ortaya çıkabilmektedir, uygulamalar farklılaşmakta birlikte birçok sigorta şirketi bu ek maliyetleri (poliçe teminat kapsamı dahilinde) karşılayacağına dair açıklamalar yapmışlardır.

III. ÜÇÜNCÜ ŞAHISLARA KARŞI MALİ MESULİYET SİGORTALARI

III.1. Üçüncü Şahıslara Karşı Mali Mesuliyet Sigortası Genel Şartlarına göre;

“İşbu poliçe sigortalıyı, sigortanın mer’iyet müddeti esnasında vukua gelecek bir hadise neticesinde,

a) Üçüncü şahısların ölmesi, yaralanması veya sıhhatinin muhtel olması,

b) Üçüncü şahıslara ait mallarda ziya ve hasar (maddi zarar ve ziyanlar) husule gelmesi sebebile, poliçede gösterilen sıfat, faaliyet ve hukuki münasebetlerinden dolayı, kendisine karşı, üçüncü şahıslar tarafından ileri sürülecek zarar ve ziyan taleplerinin neticelerine karşı, Türkiye Cumhuriyetinin hukuki mes’uliyete müteallik mevzuatı hükümleri dairesinde ve işbu poliçede tesbit olunan meblağlara kadar temin eder.”

Sigortalının sorumluluğu altında olan bir yerde, makul hijyen tedbirlerin alınmaması halinde bu hastalığa yakalandığını ispat etmesi ve üçüncü şahsın bedeni zarara uğraması neticesinde zararın bu teminat kapsamında giderilebileceği görüşündeyiz. Ancak muafiyet kapsamında salgın hastalıklar ile ilgili bir klozun olup olmadığı tespit edilmelidir.

IV. İŞVEREN SORUMLULUK SİGORTALARI

IV.1. İşveren sorumluluk sigortası poliçesi, işyerinde meydana gelebilecek iş kazaları sonucunda, işverene bir hizmet akdi ile bağlı ve Sosyal Sigortalar Kanununa tabi işçiler veya bunların hak sahipleri tarafından işverenden talep edilecek ve SGK’nın sağladığı maluliyet, dul, yetim ödemelerinin üstündeki ve dışındaki tazminat talepleri ile yine aynı Kurum tarafından işverene ikame edilecek rücu davaları sonunda ödenecek tazminat miktarlarını poliçede yazılı meblağlara kadar temin edilmesini sağlar.

İşveren sorumluluk sigortası genel şartlarında salgın hastalıklar ile ilgili özel bir istisnai bir düzenleme bulunmamaktadır.Ancak burada, iş seyahatinde veya işyerinde Coronavirus (Covid-19) bulaşan bir çalışanın vefat etmesi veya kalıcı bir rahatsızlığa yakalanması durumunda; çalışan işverene karşı açtığı davayı ispat eder ve bu çalışanın hastalığının SGK tarafından da iş kazası olarak kabul edilmesi halinde poliçenin işlerlik kazanabileceği kanaatindeyiz.

IV.2. 4857 Sayılı İş Kanunun “Çağrı üzerine çalışma ve uzaktan çalışma” başlıklı 14. maddesine göre;

“…İşveren, uzaktan çalışma ilişkisiyle iş verdiği çalışanın yaptığı işin niteliğini dikkate alarak iş sağlığı ve güvenliği önlemleri hususunda çalışanı bilgilendirmek, gerekli eğitimi vermek, sağlık gözetimini sağlamak ve sağladığı ekipmanla ilgili gerekli iş güvenliği tedbirlerini almakla yükümlüdür…”

Bu düzenlemeden hareketle; çalışanın işverenin talimatı ile çalışmasını evden yürütmesi halinde, işini yaparken meydana gelen bir kaza söz konusuysa ve kaza SGK tarafından iş kazası olarak değerlendiriliyorsa poliçe kapsamında değerlendirilmesi gerektiği kanaatindeyiz.

V. YÖNETİCİ SORUMLULUK SİGORTALARI

V.1. Mesleki sorumluluk sigortaları kapsamında değerlendirilebilecek olan yönetici sorumluluksigortası, öncelikli olarak yöneticilere açılan ve yönetimsel kararlardan kaynaklanandavaların hukuki giderlerini teminat altına almaktadır.

Yönetici sorumluluk sigortası bağlantılı, Mesleki Sorumluluk Sigortası Genel Şartları’nın A.3 Teminat Dışında Kalan Haller başlıklı bölümünde;

“Aşağıdaki hâller teminat kapsamı dışındadır:

a) Sigortalının, poliçede belirlenmiş ve sınırları hukuk kuralları ve etik kurallar ile tespit edilen mesleki faaliyeti dışındaki faaliyetlerinden kaynaklanan tazminat talepleri,

b) Mesleki faaliyetin ifası sırasında sigortalı tarafından kasten sebep olunan her tür olay ile davranışları;

c) Sigortalı veya çalıştırdığı kişilerin, poliçede belirtilen mesleki faaliyeti ifa ederken alkol, uyuşturucu ya da narkotik maddelerin tesiri altında bulunması sonucunda meydana gelen olaylar.”

Görüldüğü üzere salgın hastalık ile ilgili herhangi bir istisna bulunmamaktadır.Bu bağlamda yöneticilere açılan ve yönetimsel kararlardan kaynaklanan davaların teminat altında olacağını söyleyebiliriz.

VIII. TİCARİ ALACAK (KREDİ) SİGORTALARI

VIII.1. Kredi Sigortası Genel Şartları’ndaki düzenlemeye göre;

“Bu sigorta sözleşmesi ile kararlaştırılan kredili satış ve kredili hizmet işlemlerinde alıcının;

A.1.1. İflas etmesi,

A.1.2. Tüzel kişi olması halinde, borçlarını ödeyememesi nedeniyle hakkında tasfiye kararı alınması,

A.1.3. Borçlarının ödenmesi ile ilgili olarak bir mahkeme veya yetkili bir resmi merci tarafından tüm alacaklıları bağlayan kısıtlayıcı bir karar alınması, 

A.1.4. Borç ödemede acze düşmesinin belgelenmesi veya bu durumun sigortacı tarafından kabul edilecek başka bir şekilde kanıtlanması suretiyle yapılan icra takibinin sonuçsuz kalması,

A.1.5. Borçları ile ilgili konkordato ilan etmesi ve hukuki olarak yukarıda belirtilen durumlara eşdeğer görülen diğer haller sonucu satıcı konumundaki sigortalının Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde yaptığı satışların bedelini kısmen veya tamamen alamaması nedeniyle uğrayacağı maddi zararlar,

A.1.6. Ayrıca sözleşme olması şartı ile; yukarıda sayılan hallerin dışında alıcının sözleşmede kararlaştırılan şartlarla mal veya hizmet bedelini ödememesi (temerrüt) hali teminat altına alınmıştır.

Teminat poliçede belirtilmek şartıyla yukarıda sıralanan riziko gruplarından sadece biri veya birkaçı veya tamamı için verilebilir.”

Bu sigortalarda salgın hastalıklarla ilgili bir istisna bulunmamaktadır. Ancak Kredi Sigortası Genel Şartlarının Teminat Dışında Kalan Haller başlıklı A.8.2 maddesinde belirtilen

“Siyasi veya ekonomik bir olay veya benzeri herhangi bir yasal veya idari önlem…”

ifadesinin doğru bir şekilde değerlendirilmesi gerekmektedir. Burada kast edilenin salgın hastalıklar değil, devletin bir işletmeye el koyması gibi durumlar olduğu görüşündeyiz.

SONUÇ

Covid-19 pandemisinin sözleşmesel edimler üzerindeki etkisini sigorta sözleşmelerinde göstermiştir. Özellikle salgın sebebiyle bir çok işyeri kapanmak durumunda kalmış, nakit akışının düzenli olarak sağlanamaması nedeniyle alacaklar tahsil edilememeye başlanmıştır. Alacak sigortaları, kira kaybı sigortaları gibi bir çok sigorta sözleşmesindeki teminat dışında kalan hallerin, gerek sigorta genel şartları gerekse de poliçe klozları çerçevesinde değerlendirilmelidir.

– Bu doküman Türkiye’de hukuk alanındaki gelişmeleri paylaşmak amacıyla hazırlanmıştır. Hukuki bir görüş, tavsiye veya yönlendirme olarak değerlendirilmemelidir. Özel sorular bakımından hukuki danışman görüşü alınmalıdır. – © 2020 Ülken Hukuk Bürosu